De Nederlandse politie en het Openbaar Ministerie hebben samen met internationale partners opnieuw infrastructuur van cybercriminelen uitgeschakeld. Tijdens een actieweek binnen Operation Endgame zijn onder meer onderdelen van Gootloader, CastleRAT en StealC aangepakt. Volgens de politie zijn sinds 2018 wereldwijd miljoenen mensen slachtoffer geworden van de criminelen achter deze netwerken.
De actie raakt meerdere schakels in de keten van cybercrime: malwareverspreiding, botnets, remote access-tools en infostealers. Dat is relevant voor zowel organisaties als particulieren, omdat dit soort infrastructuur vaak wordt gebruikt om inloggegevens te stelen, toegang tot bedrijfsnetwerken te krijgen en uiteindelijk zwaardere aanvallen mogelijk te maken, zoals ransomware.
Gootloader aangepakt: Nederlandse servers offline
Een belangrijk onderdeel van de actieweek was de aanpak van Gootloader. In Nederland zijn 14 servers neergehaald. Daarnaast zijn door Nederland en internationale partners gezamenlijk 218 domeinnamen in beslag genomen en 681 websites gedesinfecteerd.
Gootloader gold de afgelopen jaren als een veelgebruikte en gevaarlijke malwarefamilie. De werkwijze draaide onder meer om misbruik van zoekmachines. Criminelen zorgden ervoor dat kwaadaardige of onbetrouwbare websites zichtbaar werden in zoekresultaten. Daarvoor werden websites op basis van WordPress besmet. Wie via zo’n zoekresultaat doorklikte, kon op infrastructuur van criminelen terechtkomen, waarna verdere malwareverspreiding volgde.
Volgens de politie kon een besmetting uiteindelijk uitmonden in een ransomwareaanval. Daarbij worden bestanden en systemen vergrendeld, waardoor slachtoffers geen toegang meer hebben tot hun eigen gegevens. Daarmee fungeerde Gootloader niet alleen als op zichzelf staande malware, maar ook als opstap naar ernstiger incidenten.
Internationale samenwerking onder Operation Endgame
De actie is uitgevoerd onder gezag van het Landelijk Parket. Vanuit Nederland hadden Team High Tech Crime van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies en het cybercrime-team van de Eenheid Noord-Holland een grote rol. Het onderzoek vond plaats in samenwerking met Duitsland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Canada, met ondersteuning van Europol en Eurojust.
De politie noemt Gootloader langere tijd lastig aan te pakken door de complexe en regelmatig aangepaste werkwijze. Door de internationale samenwerking kon de infrastructuur volgens de betrokken partijen alsnog worden neergehaald. Ook zijn opsporingsacties uitgevoerd die waren gericht op de hoofdverdachte achter de Gootloader-malware.
CastleRAT en StealC eveneens geraakt
Naast Gootloader is tijdens de actieweek ook CastleRAT ontmanteld. Daarbij zijn 120 servers uit de lucht gehaald, waarvan 6 in Nederland. Verder zijn 39 domeinen in beslag genomen.
Ook StealC kwam opnieuw in beeld. Sinds een eerdere takedown in juni houdt de politie naar eigen zeggen continu in de gaten of criminelen nieuwe StealC-infostealers uitrollen. Inmiddels zijn 102 servers neergehaald, waarvan 80 door de Nederlandse politie.
Waarom RATs en infostealers zo schadelijk zijn
CastleRAT en StealC passen in een categorie malware die vaak aan het begin van een aanvalsketen staat. Een RAT, een remote access tool, kan legitiem worden gebruikt door systeembeheerders om computers op afstand te beheren en technische problemen op te lossen. Cybercriminelen misbruiken dit type techniek om ongezien toegang te krijgen tot systemen en netwerken van slachtoffers.
Infostealers zijn specifiek gericht op het verzamelen van gevoelige gegevens. Daarbij kan het gaan om inlognamen, wachtwoorden, cryptowallets en systeeminformatie. Zulke gegevens kunnen vervolgens worden gebruikt om geld te stelen, accounts over te nemen of dieper binnen te dringen in bedrijfsnetwerken.
Volgens de politie zijn tijdens de actie meer dan 6,4 miljoen gestolen persoonsgegevens veiliggesteld. De gegevens die via CastleRAT zijn buitgemaakt, zijn te controleren via CheckjeHack. De komende weken worden daar volgens de politie meer persoonsgegevens aan toegevoegd. Slachtofferdata wordt daarnaast gedeeld met The Shadowserver Foundation, HaveIBeenPwned, DIVD, CheckjeHack, NoMoreLeaks en het NL-NCSC.
Analyse: verstoring van infrastructuur is geen eindpunt
De bevestigde resultaten laten zien dat opsporingsdiensten steeds vaker complete ecosystemen rond malware proberen te verstoren in plaats van alleen afzonderlijke verdachten of servers aan te pakken. Het gelijktijdig neerhalen van servers, het in beslag nemen van domeinen en het desinfecteren van websites kan de operationele slagkracht van criminelen verminderen.
Tegelijk maakt de melding over StealC duidelijk dat takedowns vaak geen definitief einde betekenen. De politie houdt sinds juni nieuwe uitrol van StealC in de gaten, wat erop wijst dat criminelen na verstoringen kunnen proberen hun infrastructuur opnieuw op te bouwen. Voor organisaties blijft vooral de eerste fase van aanvallen belangrijk: gestolen inloggegevens en ongeautoriseerde toegang vormen vaak de opstap naar grotere incidenten.
Bron: politie.nl




