Malware: de grootste digitale dreiging voor computers, smartphones en bedrijven

Malware is tegenwoordig één van de grootste bedreigingen op internet. Dagelijks worden miljoenen computers, smartphones, tablets en servers aangevallen door kwaadaardige software die ontworpen is om gegevens te stelen, systemen te beschadigen, bestanden te versleutelen of ongemerkt toegang te krijgen tot apparaten.

Of je nu een particuliere gebruiker bent, een ondernemer of verantwoordelijk bent voor de IT-beveiliging van een organisatie: de kans dat je ooit met malware te maken krijgt is groter dan ooit. Cybercriminelen ontwikkelen voortdurend nieuwe technieken om beveiligingen te omzeilen en slachtoffers te maken.

Op deze pagina lees je alles over malware. Je ontdekt wat malware precies is, welke soorten malware bestaan, hoe besmettingen plaatsvinden, wat de gevolgen zijn en vooral hoe je malware kunt voorkomen en verwijderen.

Wat is malware?

Malware is een afkorting van het Engelse woord Malicious Software. Het is een verzamelnaam voor alle software die met een kwaadwillend doel is ontwikkeld.

Het doel van malware kan sterk verschillen. Sommige malware probeert wachtwoorden of bankgegevens te stelen, terwijl andere varianten complete computers gijzelen of onderdeel maken van een wereldwijd botnet.

Malware kan onder andere:

bestanden beschadigen of verwijderen;
wachtwoorden stelen;
internetbankieren onderscheppen;
persoonlijke gegevens verzamelen;
webcams en microfoons activeren;
computers op afstand besturen;
cryptovaluta minen;
ransomware installeren;
bedrijfsnetwerken infiltreren;
systemen saboteren.

De schade loopt jaarlijks wereldwijd in de honderden miljarden euro’s.

Hoe werkt malware?

Vrijwel alle malware volgt een vergelijkbaar proces.

1. Besmetting

De malware komt op een apparaat terecht via bijvoorbeeld:

een geïnfecteerde e-mailbijlage;
een phishingmail;
een kwaadaardige website;
een illegale download;
een USB-stick;
een softwarelek;
een geïnfecteerde app.

Vaak merkt de gebruiker hier helemaal niets van.

2. Installatie

Na uitvoering installeert de malware zichzelf op het systeem.

Sommige malware:

kopieert zichzelf naar meerdere locaties;
wijzigt Windows-instellingen;
schakelt antivirussoftware uit;
maakt verborgen gebruikersaccounts aan;
installeert aanvullende malware.

3. Activering

Na installatie maakt de malware vaak verbinding met een Command & Control-server (C2-server).

Van daaruit ontvangen geïnfecteerde computers opdrachten.

Bijvoorbeeld:

nieuwe malware downloaden;
spam versturen;
DDoS-aanvallen uitvoeren;
gegevens uploaden;
ransomware activeren.

4. Voortplanting

Veel malware probeert zichzelf verder te verspreiden.

Dit gebeurt bijvoorbeeld via:

gedeelde netwerkschijven;
contactpersonen;
USB-sticks;
kwetsbare apparaten;
cloudopslag.

Hierdoor kan een enkele besmetting uitgroeien tot een groot bedrijfsincident.

Soorten malware

Malware bestaat in vele vormen. Hieronder vind je de belangrijkste soorten.

Virus

Een computervirus is waarschijnlijk de bekendste vorm van malware.

Een virus hecht zich aan bestaande bestanden of programma’s. Zodra het bestand wordt geopend, wordt ook het virus actief.

Virussen kunnen:

bestanden beschadigen;
programma’s saboteren;
zichzelf kopiëren;
computers vertragen.

Worm

Een worm lijkt op een virus, maar heeft geen gebruiker nodig.

Een worm verspreidt zichzelf automatisch via netwerken en internet.

Bekende wormen veroorzaakten wereldwijd enorme schade doordat complete bedrijfsnetwerken binnen enkele minuten werden besmet.

Trojaans paard (Trojan)

Een Trojan doet zich voor als legitieme software.

Bijvoorbeeld:

gratis software;
games;
PDF-bestanden;
software-updates;
crackprogramma’s.

Na installatie opent de Trojan vaak een achterdeur voor hackers.

Ransomware

Ransomware is tegenwoordig de meest winstgevende vorm van malware.

Na besmetting worden bestanden versleuteld.

De aanvallers eisen vervolgens losgeld in cryptovaluta.

Steeds vaker worden daarnaast gestolen gegevens openbaar gemaakt wanneer niet wordt betaald.

Spyware

Spyware verzamelt ongemerkt informatie.

Bijvoorbeeld:

surfgedrag;
wachtwoorden;
cookies;
bankgegevens;
documenten;
screenshots.

De gebruiker merkt hier meestal niets van.

Adware

Adware toont ongewenste advertenties.

Hoewel niet alle adware direct kwaadaardig is, kan agressieve adware:

browsers aanpassen;
zoekmachines wijzigen;
pop-ups tonen;
tracking uitvoeren.

Keylogger

Een keylogger registreert iedere toetsaanslag.

Hiermee kunnen cybercriminelen wachtwoorden, creditcardgegevens en vertrouwelijke informatie onderscheppen.

Rootkit

Een rootkit verstopt malware diep in het besturingssysteem.

Daardoor blijft de malware vaak jarenlang onopgemerkt.

Rootkits behoren tot de moeilijkst te verwijderen malware.

Botnet-malware

Een botnet verandert computers in zogenaamde bots.

De aanvaller kan duizenden besmette computers tegelijk gebruiken voor:

DDoS-aanvallen;
spamcampagnes;
cryptomining;
phishing.

De eigenaar merkt meestal niets.

Cryptominer

Cryptomining-malware gebruikt ongemerkt de processor of videokaart van slachtoffers om cryptovaluta te minen.

Gevolgen:

trage computer;
hoog energieverbruik;
oververhitting;
slijtage van hardware.

Hoe raakt een computer besmet?

Cybercriminelen gebruiken verschillende technieken.

Phishing

De meest voorkomende oorzaak.

Slachtoffers ontvangen een geloofwaardige e-mail waarin wordt gevraagd op een link te klikken.

Na het openen wordt malware gedownload.

Nep-updates

Bekende voorbeelden zijn:

“Uw browser is verouderd”
“Installeer Flash Player”
“Windows Update”

In werkelijkheid wordt malware geïnstalleerd.

Softwarelekken

Verouderde software bevat beveiligingslekken.

Hackers scannen internet voortdurend op systemen die niet zijn bijgewerkt.

Illegale software

Cracks, keygens en torrents bevatten zeer vaak malware.

Voor cybercriminelen vormen illegale downloads een ideaal verspreidingskanaal.

USB-sticks

Een geïnfecteerde USB-stick kan automatisch malware uitvoeren zodra deze wordt aangesloten.

Kwaadaardige advertenties

Ook advertenties kunnen malware verspreiden.

Dit heet Malvertising.

Zelfs betrouwbare websites kunnen tijdelijk besmette advertenties tonen.

Gehackte websites

Sommige websites worden ongemerkt gehackt.

Bezoekers downloaden automatisch malware zonder ergens op te klikken.

Dit wordt een Drive-by Download genoemd.

Wat zijn de gevolgen van malware?

Een malwarebesmetting kan verstrekkende gevolgen hebben.

Financiële schade

Cybercriminelen kunnen:

bankrekeningen plunderen;
creditcards misbruiken;
cryptowallets leegmaken.

Identiteitsfraude

Gestolen persoonsgegevens worden gebruikt voor:

leningen;
aankopen;
valse accounts;
belastingfraude.

Gegevensverlies

Malware kan:

documenten verwijderen;
foto’s wissen;
databases beschadigen;
back-ups versleutelen.

Bedrijfsstilstand

Bij bedrijven leidt ransomware regelmatig tot:

stilstaande productie;
onbereikbare systemen;
omzetverlies;
reputatieschade.

Privacyproblemen

Spyware verzamelt grote hoeveelheden persoonlijke informatie.

Zelfs webcams en microfoons kunnen worden misbruikt.

Hoe herken je malware?

Veel besmettingen blijven lang verborgen.

Toch zijn er signalen.

Je computer wordt langzaam

Plotselinge traagheid zonder duidelijke oorzaak.

Veel pop-ups

Steeds meer advertenties.

Browser verandert vanzelf

Bijvoorbeeld:

andere homepage;
vreemde zoekmachine;
onbekende extensies.

Onverklaarbaar internetverkeer

Malware communiceert vaak voortdurend met externe servers.

Antivirus schakelt uit

Sommige malware probeert beveiligingssoftware uit te schakelen.

Bestanden verdwijnen

Of krijgen vreemde extensies.

Ransomwaremelding

Een duidelijk teken dat bestanden zijn versleuteld.

Malware op smartphones

Niet alleen Windows-computers lopen risico.

Ook Android- en iPhone-gebruikers kunnen slachtoffer worden.

Vooral Android is populair onder malwareontwikkelaars vanwege de open structuur.

Kwaadaardige apps kunnen:

sms-berichten versturen;
bankgegevens stelen;
microfoon activeren;
locatie volgen;
contacten kopiëren.

Installeer apps uitsluitend vanuit officiële appstores.

Malware bij bedrijven

Voor bedrijven zijn de risico’s nog groter.

Een enkele besmetting kan leiden tot:

datalekken;
productiestilstand;
juridische claims;
AVG-boetes;
verlies van klantvertrouwen.

Steeds vaker richten cybercriminelen zich specifiek op middelgrote bedrijven omdat zij vaak minder goed beveiligd zijn dan grote organisaties.

Malware verwijderen

Bij een besmetting is snel handelen belangrijk.

Stap 1

Verbreek direct de internetverbinding.

Stap 2

Voer een volledige virusscan uit.

Stap 3

Installeer alle updates.

Stap 4

Wijzig alle wachtwoorden.

Doe dit vanaf een schoon apparaat.

Stap 5

Controleer bankrekeningen.

Stap 6

Herstel bestanden vanuit een back-up indien nodig.

Stap 7

Installeer Windows eventueel volledig opnieuw wanneer de besmetting ernstig is.

Malware voorkomen

Voorkomen blijft de beste verdediging.

Houd software actueel

Installeer updates direct.

Gebruik antivirussoftware

Een moderne antivirusoplossing detecteert veel malware voordat deze actief wordt.

Gebruik sterke wachtwoorden

Bij voorkeur unieke wachtwoorden in combinatie met een wachtwoordmanager.

Activeer Multi-Factor Authentication (MFA)

Hierdoor zijn gestolen wachtwoorden vaak waardeloos.

Maak regelmatig back-ups

Bewaar minstens één offline back-up.

Klik niet zomaar op links

Controleer altijd de afzender.

Download software uitsluitend van officiële websites

Vermijd cracks en torrents.

Wees alert op phishing

Controleer altijd:

taalgebruik;
afzender;
domeinnaam;
links.

Gebruik een firewall

Een firewall blokkeert ongewenste netwerkverbindingen.

Controleer browserextensies

Verwijder onbekende extensies.

Malware en kunstmatige intelligentie

Cybercriminelen maken steeds vaker gebruik van kunstmatige intelligentie.

Hiermee kunnen zij:

geloofwaardige phishingmails schrijven;
malware automatisch aanpassen;
beveiliging omzeilen;
slachtoffers selecteren;
aanvallen automatiseren.

Ook beveiligingsbedrijven zetten AI juist in om malware sneller te herkennen.

De strijd tussen aanvallers en verdedigers wordt hierdoor steeds geavanceerder.

Veelgestelde vragen over malware

Is malware hetzelfde als een virus?

Nee. Een virus is slechts één type malware. Malware is de verzamelnaam voor alle schadelijke software, waaronder virussen, ransomware, spyware, Trojans en wormen.

Kan een Mac malware krijgen?

Ja. Hoewel macOS over sterke ingebouwde beveiliging beschikt, bestaan er ook malwarevarianten die specifiek op Macs zijn gericht.

Kan een iPhone malware krijgen?

Ja, hoewel dit minder vaak voorkomt dan op Android. Vooral gejailbreakte toestellen lopen extra risico.

Is antivirus voldoende?

Nee. Goede beveiliging bestaat uit meerdere lagen, zoals updates, sterke wachtwoorden, MFA, back-ups, bewust internetgebruik en antivirussoftware.

Moet ik losgeld betalen bij ransomware?

Overheidsinstanties en cybersecurity-experts raden dit in de regel af. Betalen biedt geen garantie dat bestanden worden teruggegeven en stimuleert bovendien criminele activiteiten.

Conclusie

Malware vormt een voortdurende en steeds veranderende bedreiging voor particulieren, bedrijven en overheidsorganisaties. Van eenvoudige computervirussen tot geavanceerde ransomware en spyware: de technieken van cybercriminelen worden voortdurend slimmer en moeilijker te detecteren.

Gelukkig kun je de kans op een besmetting aanzienlijk verkleinen door software up-to-date te houden, betrouwbare beveiligingssoftware te gebruiken, alert te zijn op phishing, regelmatig back-ups te maken en veilige wachtwoorden in combinatie met multi-factor-authenticatie te gebruiken.

Kennis is daarbij een van de krachtigste verdedigingsmiddelen. Hoe beter je begrijpt hoe malware werkt en welke signalen op een besmetting kunnen wijzen, hoe sneller je kunt ingrijpen en schade kunt voorkomen.

Op Virus.nl vind je uitgebreide informatie over malware, ransomware, phishing, spyware, Trojans, computervirussen en andere actuele cyberdreigingen. Zo blijf je op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen en kun je jezelf, je organisatie en je gegevens beter beschermen tegen digitale aanvallen.