Cybersecurityonderzoekers waarschuwen voor een nieuwe vorm van ransomware-operaties waarbij menselijke aanvallers en AI-gestuurde automatisering worden gecombineerd. Bitdefender zegt bij aanvallen op Britse scholen aanwijzingen te hebben gevonden voor zo’n “hybride” aanpak. De encryptiesoftware zelf was onderdeel van de aanval, maar vrijwel de volledige operatie daaromheen leunde volgens het bedrijf op legitieme Windows-tools en opvallend snel aangepaste commando’s.
De zaak is relevant voor organisaties buiten het onderwijs, omdat de beschreven werkwijze de drempel voor grootschalige aanvallen kan verlagen. Als aanvallers repetitieve stappen, foutafhandeling en het aanpassen van scripts deels aan AI-agenten overlaten, kunnen zij sneller varianten proberen en bestaande beveiligingscontroles onder druk zetten.
Bevestigd: aanval met ingebouwde Windows-tools
Volgens Bitdefender ging het om een zogeheten living-off-the-land-aanval. Daarbij gebruiken aanvallers geen opvallende malware voor elke stap, maar misbruiken zij beheerfuncties en standaardhulpmiddelen die al op systemen aanwezig zijn. In dit geval werkte de aanvaller onder meer met PowerShell, Windows Management Instrumentation (WMI), reg, netsh, rundll32 en Windows-hulpprogramma’s voor domeinbeheer en taakplanning.
WMI is een beheerinterface waarmee opdrachten op Windows-systemen kunnen worden uitgevoerd, ook op andere machines in een netwerk. Zulke technieken zijn lastig te onderscheiden van regulier beheer, zeker in grote omgevingen met veel servers, werkstations en domeinen. Dat maakt detectie afhankelijk van context: wie voert wat uit, vanaf welk systeem, met welk doel en in welk tempo?
Bitdefender zegt te hebben vastgesteld dat de aanvallen op scholen afkomstig waren van de 3AM-groep. Die groep werkt volgens het ransomware-as-a-service-model: de kernorganisatie ontwikkelt de versleutelaar en verhuurt die aan affiliates, die vervolgens inbraken uitvoeren en opbrengsten delen.
Aanwijzingen voor een AI-agent in de aanvalsketen
Het meest opvallende element is volgens de onderzoekers het gedrag van de aanvaller tijdens de uitvoering. Bitdefender beschrijft een patroon dat lijkt op een “agentic loop”: een programma dat de uitkomst van een opdracht terugvoert naar een model, waarna automatisch een nieuwe of aangepaste actie volgt.
In praktische zin zou dat betekenen dat een menselijke aanvaller de doelen bepaalt, terwijl een AI-agent repetitieve uitvoering verzorgt, commandouitvoer interpreteert en mislukte stappen opnieuw probeert. Bitdefender wijst onder meer op commando’s met zelfgelabelde uitvoer, bevestigingsbestanden en genummerde scriptversies. Ook zag het bedrijf een poging om de webinterface van Veeam-back-upsoftware aan te spreken op een manier die niet overeenkomt met de documentatie van de leverancier.
Een concreet tijdspatroon illustreert waarom de onderzoekers automatisering vermoeden. Op 13 september voerde de aanvaller een PowerShell-commando uit, herhaalde dit 41 seconden later ongewijzigd, paste 49 seconden daarna één aanroep aan en stapte vervolgens 47 seconden later over op wmic, de oudere opdrachtregelinterface voor WMI. Volgens Bitdefender kwam de volledige herschrijving sneller tot stand dan redelijkerwijs handmatig te verwachten is.
Doelwit: complexe onderwijsomgeving
De onderzochte omgeving bevatte een lijst van 47 systemen. Daaronder bevonden zich ongeveer 21 servers, waarvan acht domeincontrollers. Daarnaast waren er 10 werkstations met Windows 10, dat in oktober 2025 uit ondersteuning is gegaan, één domeincontroller met Windows Server 2012 R2 en verder systemen met Windows 11.
De infrastructuur bestond aanvankelijk uit meerdere gescheiden Active Directory-domeinen. De aanvaller voerde volgens Bitdefender verkenning uit die specifiek op de onderwijssector was gericht. Vanaf een domeincontroller werden vertrouwensrelaties tussen domeinen in kaart gebracht en werd in SYSVOL gezocht naar namen en subnetten van andere scholen. SYSVOL is de gedeelde map waarin Active Directory onder meer aanmeldscripts bewaart en die voor domeingebruikers leesbaar kan zijn.
Ook de aangemaakte achterdeuraccounts vielen op. Bitdefender noemt de domeinadministratoraccounts “library” en “svc_bkpmon”, namen die in een schoolomgeving minder snel zouden opvallen dan willekeurige of duidelijk verdachte accountnamen. Hoe de aanvaller in eerste instantie toegang kreeg, heeft Bitdefender niet kunnen vaststellen.
Duiding: waarom dit risico groeit
De hybride aanpak is voor criminelen economisch aantrekkelijk: een mens bepaalt richting en prioriteiten, terwijl automatisering het tijdrovende technische werk versnelt. Bitdefender verwacht dat dit soort aanvallen in 2027 vaker zal voorkomen. Ook Huntress zegt dit jaar bij meerdere ransomware-inbraken AI-ondersteunde werkwijzen te hebben gezien en verwacht een snelle toename van geautomatiseerd aanvallersgedrag.
Voor scholen is het risico extra groot omdat zij vaak grote en heterogene netwerken beheren met beperkte middelen. Maar dezelfde dynamiek geldt voor gemeenten, zorginstellingen en middelgrote bedrijven: veel systemen, meerdere domeinen, legacysoftware en intensief gebruik van beheerhulpmiddelen vormen een aantrekkelijk aanvalsvlak.
Maatregelen die volgens onderzoekers prioriteit hebben
Bitdefender benadrukt dat organisaties administratieve accounts per domein gescheiden moeten houden en bevoorrechte inloggegevens voor meerdere domeinen niet op één plek moeten bewaren. Back-ups moeten expliciet als doelwit worden behandeld, omdat ransomwaregroepen vaak proberen herstelmogelijkheden uit te schakelen of te misbruiken.
Daarnaast adviseert het bedrijf om remote execution en administratieve shares te beperken en interpreters of shells te blokkeren op systemen waar die niet nodig zijn. Zulke maatregelen voorkomen geen enkele aanval op zichzelf, maar verkleinen wel de ruimte voor een AI-ondersteunde aanvaller om snel commando’s te testen, fouten te herstellen en lateraal door een netwerk te bewegen.
Bron: itpro.com
