De digitale dreiging voor Nederland neemt verder toe doordat statelijke actoren en cybercriminelen kunstmatige intelligentie steeds breder inzetten. Tegelijk blijft de digitale weerbaarheid van Nederlandse organisaties achter. Dat concludeert de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in het op 6 november 2026 verschenen Cybersecuritybeeld Nederland 2026.
Volgens het rapport wordt AI aantoonbaar gebruikt in alle fasen van cyberaanvallen. Daardoor kunnen aanvallen sneller worden voorbereid, op grotere schaal worden uitgevoerd en moeilijker te herkennen zijn. De NCTV waarschuwt dat de scheefgroei tussen dreiging en weerbaarheid een ernstig risico vormt voor de nationale veiligheid.
Bevestigd: AI wordt breder ingezet door aanvallers
Het CSBN 2026 beschrijft dat kwaadwillenden AI gebruiken voor de voorbereiding, automatisering en uitvoering van cyberaanvallen. Daarbij gaat het onder meer om het sneller uitvoeren van aanvallen, het ontwikkelen van malware, het schrijven van overtuigendere phishingmails en het personaliseren van desinformatie op grote schaal.
Opvallend is dat aanvallers volgens de NCTV niet afhankelijk zijn van de meest geavanceerde AI-modellen. Ook bestaande en breed toegankelijke modellen kunnen al worden ingezet voor technieken die aanvallen efficiënter en schaalbaarder maken. Daarmee wordt de drempel voor misbruik lager en kan het aantal potentiële aanvallen toenemen.
De NCTV stelt dat aanvallen door AI groter en complexer worden en vaker zullen voorkomen. Ook kunnen ze langer onopgemerkt blijven. Dat is vooral relevant voor organisaties die al moeite hebben met basismaatregelen zoals patchmanagement, logging, monitoring en inzicht in hun IT-omgeving.
Datadiefstal en afpersing met maatschappelijke impact
Het rapport wijst daarnaast op een toename van datadiefstal in het afgelopen jaar. Er waren meer incidenten waarbij datadiefstal en afpersing een grote maatschappelijke impact hadden. De NCTV ziet hierin een voorbeeld van de toenemende druk op de digitale veiligheid van Nederland.
Als de weerbaarheid van Nederlandse overheidsorganisaties en bedrijven niet aanzienlijk verbetert, verwacht de NCTV dat het aantal cyberincidenten de komende jaren fors toeneemt. Daarbij groeit ook de kans op incidenten bij organisaties waarvan uitval of verstoring de samenleving kan ontwrichten.
Kleine organisaties en mkb lopen extra risico
Het CSBN 2026 benadrukt dat de oplopende dreiging een ongelijk speelveld kan veroorzaken. Kleine organisaties en het mkb blijven volgens de NCTV in verhouding tot grote organisaties achter bij het nemen van maatregelen die nodig zijn om hun digitale weerbaarheid te verhogen.
De NCTV stelt daarbij dat kleine organisaties en het mkb hun weerbaarheid niet zelfstandig kunnen verhogen. Ook toeleveranciers, toezichthouders en andere overheidsinstanties dragen volgens het rapport verantwoordelijkheid. Dat maakt cybersecurity niet alleen een technische opgave binnen afzonderlijke organisaties, maar ook een keten- en bestuursvraagstuk.
Organisaties moeten grip krijgen op AI-gebruik
Volgens de NCTV moeten organisaties de risico’s van AI meenemen in hun cybersecuritybeleid. Dat gaat niet alleen over de manier waarop kwaadwillenden AI gebruiken, maar ook over het veilige gebruik van AI binnen de eigen organisatie. Het rapport noemt daarbij zowel dagelijkse toepassingen door medewerkers als de inzet van AI voor defensieve cybersecuritycapaciteiten.
De boodschap is dat organisaties met hun digitale basis op orde sterker staan in deze nieuwe realiteit. De NCTV noemt concreet goed patchmanagement, een kleiner aanvalsoppervlak, logging en monitoring en inzicht in het eigen IT-landschap. Ook vraagt dit volgens het rapport om prioriteit vanuit het bestuur.
Analyse: AI verandert vooral de schaal en snelheid
De kern van de waarschuwing is niet dat elke aanval volledig nieuw wordt, maar dat bekende aanvalstechnieken sneller, overtuigender en op grotere schaal kunnen worden toegepast. Phishing, malwareontwikkeling, desinformatie en verkenning van doelwitten bestaan al langer, maar AI kan de productie en personalisatie ervan versnellen.
Voor organisaties betekent dit dat reactief handelen steeds minder houdbaar wordt. Wanneer aanvallers sneller kunnen opereren, wordt het belangrijker om kwetsbaarheden tijdig te verhelpen, afwijkend gedrag sneller te signaleren en beter zicht te hebben op systemen en afhankelijkheden. Vooral organisaties met beperkte capaciteit kunnen daardoor onder grotere druk komen te staan.
Eerder dit jaar publiceerden het NCSC, de NCTV en andere veiligheidsdiensten al een gezamenlijk statement waarin zij organisaties opriepen om nu te handelen tegen de toenemende dreiging door AI. Het CSBN 2026 onderstreept die oproep: digitale veiligheid is volgens de NCTV niet langer alleen het domein van CISO’s en IT-afdelingen, maar een gezamenlijke opgave voor publieke en private organisaties.
Bron: ncsc.nl
