Belangrijkste punten
- Het NIS2-stappenplan kent 3 meldmomenten: vroege waarschuwing binnen 24 uur, incidentmelding binnen 72 uur en eindrapport uiterlijk 1 maand na de incidentmelding.
- De NIS2-klok loopt vanaf het moment dat de organisatie kennis heeft van een significant incident, niet vanaf het eerste alarm.
- Noteer het tijdstip van het eerste signaal en van het besluit dat het incident significant is, met naam van de beslisser.
- Wijs vooraf één incidenteigenaar aan, meestal de CISO of IT-manager, die de klok bewaakt en elke melding indient.
- De vroege waarschuwing bevat alleen feiten: tijdstip, geraakte systemen, vermoeden van kwaadwillige handeling en mogelijke grensoverschrijdende impact, zonder speculatie.
- Neem in de 72-uursmelding indicatoren van compromittering op, zoals IP-adressen, bestandshashes of domeinen, zodat het CSIRT anderen kan waarschuwen.
Het NIS2-stappenplan voor een incident kent 3 meldmomenten: een vroege waarschuwing binnen 24 uur, een incidentmelding binnen 72 uur en een eindrapport uiterlijk 1 maand na die melding. De klok loopt vanaf het moment dat je organisatie weet dat het om een significant incident gaat. Wie dat moment niet vastlegt, kan zijn termijnen achteraf niet onderbouwen.
Een ontdekking op vrijdagmiddag laat weinig ruimte om rollen nog te verdelen. Onder de nieuwe Cyberbeveiligingswet meld je een significant incident bij het nationale CSIRT en bij de toezichthouder van je sector. De uitvoering staat of valt met drie dingen: een vast startmoment, één eigenaar en een bewijsspoor dat klopt.
Bepaal het startpunt van het NIS2-stappenplan
De NIS2-klok begint te lopen zodra je organisatie kennis heeft van een significant incident. Dat is niet bij het eerste alarm en niet na afloop van het onderzoek. Tussen het eerste signaal en die kennis zit een beoordeling. Leg vooraf vast hoe lang die beoordeling mag duren en wie haar afrondt, anders schuift het startmoment op en valt je tijdlijn bij toezicht door de mand.

| Fase | Termijn | Startpunt | Kern van de inhoud |
|---|---|---|---|
| Vroege waarschuwing | binnen 24 uur | kennis van het significante incident | eerste feiten, vermoeden van kwaadwillige handeling, mogelijke grensoverschrijdende impact |
| Incidentmelding | binnen 72 uur | kennis van het significante incident | eerste beoordeling van ernst en impact, indicatoren van compromittering |
| Voortgangsrapport | op verzoek | verzoek van CSIRT of toezichthouder | actuele stand van zaken |
| Eindrapport | binnen 1 maand | indiening van de incidentmelding | oorzaak, maatregelen, werkelijke impact |
Klok op papier: noteer het tijdstip van het eerste signaal én het tijdstip van de beslissing dat het incident significant is, met naam van de beslisser. Die twee regels bepalen of je 24 en 72 uur correct hebt geteld.
Wijs één eigenaar aan in het NIS2-stappenplan
Bij een NIS2-incidentmelding neemt één vooraf benoemde incidenteigenaar de regie, meestal de CISO of de IT-manager. Die persoon bewaakt de klok, verzamelt de input en dient elke melding in. Zonder eigenaar sturen twee afdelingen soms verschillende versies naar het CSIRT, en dat kost geloofwaardigheid.

Verdeel de rest van het werk vooraf, met een vaste plaatsvervanger per rol:
- De incidenteigenaar bewaakt de termijnen en is het enige aanspreekpunt voor het CSIRT en de toezichthouder.
- De technisch leider stelt vast wat er is gebeurd, welke systemen geraakt zijn en welke maatregelen lopen.
- De beslisser over significantie is een lid van de directie of een gemandateerd manager, met de beslissing schriftelijk vastgelegd.
- De communicatieverantwoordelijke stemt berichten aan klanten, medewerkers en pers af op de inhoud van de melding.
- De jurist of privacyfunctionaris beoordeelt aanvullende meldingen en de formulering van de rapporten.
- De logboekhouder noteert acties, besluiten en tijdstippen in één tijdlijn.
Het bestuur blijft eindverantwoordelijk. Escaleer daarom naar de directie zodra de beoordeling van significantie openstaat, de dienstverlening raakt of klanten zichtbaar getroffen zijn. Hoe de bestuursverantwoordelijkheid bij toegangsbeheer uitpakt, lees je in ons artikel over NIS2 en de aansprakelijkheid van het bestuur.
Stuur de vroege waarschuwing uit het NIS2-stappenplan binnen 24 uur
De vroege waarschuwing is kort en feitelijk. Ze meldt dat er een significant incident speelt en geeft aan of kwaadwillige handelingen worden vermoed of de impact over de grens reikt. Een volledige analyse hoort hier niet in. Neem deze velden over in je eigen sjabloon:
- Datum en tijdstip van ontdekking en van het besluit dat het incident significant is
- Naam van de organisatie, de sector en een contactpersoon die 24 uur per dag bereikbaar is
- Korte omschrijving van wat is waargenomen en welke systemen of diensten geraakt lijken
- Vermoeden of een onrechtmatige of kwaadwillige handeling de oorzaak is
- Aanwijzing of andere lidstaten gevolgen kunnen merken
Geen speculatie: schrijf wat je weet en markeer wat nog onderzocht wordt. Een vermoeden dat later onjuist blijkt, is acceptabel. Een stellige bewering die je niet kunt onderbouwen, schaadt het vertrouwen in de latere rapporten.
Bouw de melding binnen 72 uur op
In het NIS2-stappenplan werkt de incidentmelding binnen 72 uur de vroege waarschuwing bij met een eerste beoordeling van ernst en impact. Neem waar mogelijk ook indicatoren van compromittering op, zoals verdachte IP-adressen, bestandshashes of domeinen. Zo kan het CSIRT anderen waarschuwen.
Bouw het document in deze volgorde op:
- Verwijs naar de vroege waarschuwing en corrigeer wat inmiddels anders blijkt.
- Beschrijf de aanvalsroute voor zover bekend, bijvoorbeeld gestolen inloggegevens of een kwetsbare dienst.
- Geef de ernst en impact aan: welke diensten liggen stil, hoeveel gebruikers zijn geraakt en welke gegevens zijn betrokken.
- Som de genomen maatregelen op, zoals isolatie van systemen, resetten van accounts en extra monitoring.
- Noem de indicatoren van compromittering die je hebt vastgesteld.
- Vermeld wat nog open staat en wanneer je een update verwacht.
Laat de technisch leider de feiten controleren en de jurist de formulering lezen vóór verzending. Houd daarvoor een vaste doorlooptijd binnen de 72 uur aan, zodat een late review de indiening niet vertraagt. Vraagt het CSIRT of de toezichthouder een voortgangsrapport, lever dan een korte statusupdate in dezelfde opbouw.
Schrijf het eindrapport binnen 1 maand
Het eindrapport uit het NIS2-stappenplan volgt uiterlijk 1 maand na de incidentmelding en sluit het dossier inhoudelijk af. Het bevat een uitgebreide beschrijving van het incident, de ernst en de impact, het type dreiging of de grondoorzaak, de toegepaste en lopende maatregelen en waar relevant de grensoverschrijdende gevolgen. Loopt het incident dan nog, lever dan eerst een voortgangsrapport en daarna het eindrapport binnen 1 maand na afhandeling.
Gebruik voor de grondoorzaak de tijdlijn en de bewaarde logs, niet het geheugen van betrokkenen. Een bruikbare opzet voor het rapport:
- Samenvatting van het incident met begin- en eindtijd
- Analyse van de grondoorzaak en de route van de aanvaller
- Werkelijke impact op diensten, gegevens en klanten
- Genomen herstelmaatregelen en hun resultaat
- Structurele verbeteringen met een eigenaar en een einddatum
Behandel het rapport ook als leerdocument. Een verbeterpunt zonder eigenaar of datum blijft liggen, en bij een volgend incident ziet de toezichthouder dat direct terug.
Bewaar logs, bewijzen en beslissingen onderweg
Voor toezicht en latere analyse bewaar je in het NIS2-stappenplan drie soorten materiaal: technische sporen, de tijdlijn van acties en een register van beslissingen. Verzamel ze vanaf het eerste uur, want logs worden overschreven en systemen worden hersteld. Een verloren spoor is achteraf niet te reconstrueren.

Technische sporen
Maak kopieën van relevante logs: firewall, authenticatie, e-mailgateway, endpoints en cloudomgevingen. Maak waar mogelijk een image van geraakte systemen voordat je ze wist of herstelt. Isoleer besmette apparaten volgens een checklist voor veilig herstel, zodat je het apparaat veiligstelt zonder het bewijs te vernietigen. Staan logs bij een externe beheerder, regel dan vooraf dat je ze direct kunt opvragen.
Tijdlijn en besluitenregister
De logboekhouder noteert per actie het tijdstip, de uitvoerder en het resultaat. Het besluitenregister legt vast wie wanneer besloot over significantie, isolatie, communicatie en verzending van elke melding, en op welke informatie dat besluit rustte. Bewaar ook een kopie van elke ingediende melding met het tijdstip van indiening. Dat bewijst je termijnen en voedt de grondoorzaakanalyse.
Eén tijdlijn: laat alle betrokkenen in hetzelfde document noteren. Losse notities in chatgroepen en mailboxen leiden tot tegenstrijdige tijdstippen in de rapporten.
Waar het NIS2-stappenplan in de praktijk misgaat
De meeste fouten ontstaan niet in de techniek maar in de organisatie. Het eerste risico is wachten op een compleet beeld. De 24 uur lopen door terwijl het team nog onderzoekt, terwijl de vroege waarschuwing juist bedoeld is voor een onvolledig beeld.
Het tweede risico is dat niemand eigenaar is, waardoor een melding blijft hangen in een mailketen. Het derde is dat het startmoment niet is vastgelegd, zodat achteraf discussie ontstaat over wanneer je het incident significant noemde. Een vierde valkuil is opruimen voor je bewaart: een herstelde server zonder image maakt de grondoorzaak onzichtbaar. Het vijfde risico is tegenstrijdige communicatie, bijvoorbeeld een klantbericht dat meer zegt of minder dan de melding aan de toezichthouder.
Het gevolg is meestal een late of onvolledige melding, een zwakke onderbouwing richting toezichthouder en een rapport zonder aantoonbare oorzaak. Oefen daarom minstens één keer per jaar een melding met alle rollen, en herken verdachte signalen vroeg met een veilige checklist voor het herkennen van malware.
Een bewijsbaar tijdspoor maakt elke melding verdedigbaar
Het NIS2-stappenplan komt neer op een vast startmoment, één eigenaar en een dossier dat elke termijn bewijst. De 3 rapporten bouwen op elkaar voort: de waarschuwing meldt, de incidentmelding beoordeelt en het eindrapport verklaart. Wie die lijn vooraf inricht, hoeft tijdens een incident alleen nog uit te voeren.
FAQ
Wanneer begint de NIS2-klok te lopen?
De klok start op het moment dat je organisatie kennis heeft van een significant incident. Het eerste alarm of een vermoeden telt nog niet automatisch. Leg het tijdstip van het eerste signaal, de beoordeling en de beslissing vast, zodat je 24 uur, 72 uur en 1 maand kunt onderbouwen.
Welke informatie moet in elke meldfase worden aangeleverd?
De vroege waarschuwing bevat de eerste feiten, het vermoeden van een kwaadwillige handeling en mogelijke impact over de grens. De melding na 72 uur voegt een beoordeling van ernst, impact en indicatoren toe. Het eindrapport beschrijft de grondoorzaak, de maatregelen en de werkelijke gevolgen.
Wie is intern verantwoordelijk voor besluitvorming, rapportage en communicatie?
De incidenteigenaar bewaakt de termijnen en dient de meldingen in. Een gemandateerde directeur of manager beslist over significantie. De communicatieverantwoordelijke houdt klantberichten in lijn met de melding. Het bestuur blijft eindverantwoordelijk en moet bij grote impact of een open beoordeling direct worden betrokken.
Welke documentatie is nodig voor toezicht en latere root cause analysis?
Bewaar log-kopieën, images van geraakte systemen, een tijdlijn van acties, een besluitenregister en kopieën van elke ingediende melding met verzendtijd. Die stukken tonen aan dat je termijnen hebt gehaald en laten de oorzaak achteraf reconstrueren, ook als het systeem inmiddels is hersteld.
Moet je ook kleinere incidenten melden?
Een verplichte melding geldt voor significante incidenten. Kleinere incidenten kun je vrijwillig melden, wat het CSIRT helpt om patronen te herkennen. Leg ook zonder meldplicht de beoordeling en de gekozen aanpak vast, zodat je kunt laten zien waarom je het incident niet significant achtte.
Koppel dit stappenplan aan je eigen werkdocument, zodat elke rol weet wat er bij een incident van haar wordt verwacht. Onze checklist met NIS2-vereisten helpt je de taken per rol te toetsen voordat het ernstig wordt.


